ดูแลลูกตามอาการ

ไข้

ไข้คือกลไกที่ร่างกายลูกใช้สู้กับเชื้อโรค ส่วนใหญ่ดูแลที่บ้านได้ ให้สังเกตท่าทางของลูกมากกว่าตัวเลขบนปรอท

ดูแลที่บ้าน

• ให้ลูกดื่มน้ำ นม หรือน้ำเกลือแร่บ่อย ๆ ทีละน้อย ทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือนให้นมเป็นหลัก
• ใส่เสื้อผ้าบาง ๆ ไม่ห่มผ้าหนา
• เช็ดตัวด้วยน้ำอุณหภูมิห้องหรือน้ำอุ่น ไม่ใช้น้ำเย็นจัดหรือแอลกอฮอล์
• ใช้ยาลดไข้ตามขนาดที่แพทย์หรือเภสัชกรแนะนำตามน้ำหนักตัว ไม่ให้ยาถี่กว่าที่ฉลากกำหนด และไม่ให้ยาแอสไพรินกับเด็ก
• จดอุณหภูมิและเวลาที่ให้ยาไว้ให้หมอดู

พามาหาหมอถ้า

• ลูกอายุน้อยกว่า 3 เดือน และมีไข้ตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป แม้ลูกจะดูสบายดี
• ลูกอายุน้อยกว่า 2 ปี มีไข้นานเกิน 24 ชั่วโมง หรืออายุ 2 ปีขึ้นไป มีไข้นานเกิน 3 วัน
• ไข้ขึ้นสูงถึง 40 องศาเซลเซียสซ้ำ ๆ
• กินหรือดื่มได้น้อย ปัสสาวะน้อยลง ปากแห้ง
• ไข้ลดแล้วลูกยังดูป่วย ไม่เล่น หรืออาการแย่ลง
• มีโรคประจำตัว หรือไข้กลับมาใหม่หลังหายไปแล้ว

อ่านเพิ่ม: ลูกมีไข้ เมื่อไหร่ต้องรีบพามา →

อนุมัติโดยหมอนุ่น 12 พ.ย. 2569

ไอ น้ำมูก

ไอและน้ำมูกในเด็กส่วนใหญ่เกิดจากหวัดที่หายได้เอง มักดีขึ้นภายใน 7–10 วัน แต่อาการไออาจอยู่นานกว่านั้นได้

ดูแลที่บ้าน

• ให้ลูกดื่มน้ำหรือนมบ่อย ๆ และพักผ่อนให้พอ
• ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ หรือใช้ลูกยางดูดน้ำมูกในเด็กเล็กก่อนกินนมและก่อนนอน
• เด็กอายุ 1 ปีขึ้นไป จิบน้ำผึ้งเล็กน้อยช่วยบรรเทาไอได้ ห้ามให้น้ำผึ้งกับเด็กอายุต่ำกว่า 1 ปี
• ไม่ซื้อยาแก้ไอหรือยาลดน้ำมูกให้เด็กเล็กกินเอง ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน
• ให้ลูกอยู่ห่างควันบุหรี่ และล้างมือบ่อย ๆ

พามาหาหมอถ้า

• ทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือนที่เริ่มไอ มีน้ำมูก หรือคัดจมูก
• มีไข้นานเกิน 24 ชั่วโมงในเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี หรือนานเกิน 3 วันในเด็กอายุ 2 ปีขึ้นไป หรือไข้กลับมาใหม่
• ไอกลางวันนานเกิน 10 วัน หรือไอมากจนนอนไม่ได้
• มีน้ำมูกนานเกิน 10 วัน หรืออาการไม่ดีขึ้นเลยหลัง 1 สัปดาห์
• ปวดหู หรือมีน้ำไหลออกจากหู
• มีเสียงหายใจดังวี้ด หรือไอเสียงก้องคล้ายเสียงเห่า

อนุมัติโดยหมอนุ่น 12 พ.ย. 2569

อาเจียน

อาเจียนในเด็กส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อในทางเดินอาหารและดีขึ้นเองใน 1–2 วัน สิ่งสำคัญคือป้องกันไม่ให้ลูกขาดน้ำ

ดูแลที่บ้าน

• หลังอาเจียน ให้พักท้องสักครู่ แล้วค่อย ๆ ป้อนน้ำเกลือแร่ (ORS) ทีละน้อยแต่บ่อย ๆ
• ทารกที่กินนมแม่ ให้นมแม่ต่อ แต่ให้ครั้งละน้อยลงและบ่อยขึ้น
• เมื่อหยุดอาเจียนแล้ว ค่อย ๆ ให้อาหารอ่อน ย่อยง่าย
• ไม่ใช้น้ำอัดลม น้ำหวาน หรือเครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับนักกีฬาแทน ORS
• ถ้าลูกอาเจียนขณะนอน ให้ตะแคงตัวลูกทันทีเพื่อไม่ให้สำลัก แต่เวลานอนหลับ ทารกยังควรนอนหงาย

พามาหาหมอถ้า

• อาเจียนนานเกิน 24 ชั่วโมง
• ปัสสาวะน้อยลง ปากแห้ง หรือร้องไห้ไม่มีน้ำตา
• มีไข้สูง หรือท้องเสียร่วมด้วย
• ทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือนที่อาเจียนพุ่งหรืออาเจียนซ้ำหลายครั้ง

อนุมัติโดยหมอนุ่น 12 พ.ย. 2569

ท้องเสีย

ท้องเสียคือถ่ายเหลวตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไปใน 1 วัน ส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัสและหายได้เอง สิ่งสำคัญคือให้ลูกได้น้ำและเกลือแร่เพียงพอ

ดูแลที่บ้าน

• ป้อนน้ำเกลือแร่ (ORS) ที่ผสมตามฉลาก ทีละน้อยแต่บ่อย ๆ และให้เพิ่มหลังถ่ายทุกครั้ง
• ให้นมแม่ต่อตามปกติ เด็กที่กินอาหารแล้วให้อาหารอ่อน ย่อยง่าย ไม่ต้องงดอาหาร
• ไม่ใช้น้ำอัดลม น้ำผลไม้ หรือเครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับนักกีฬาแทน ORS
• ไม่ซื้อยาหยุดถ่ายให้เด็กกินเอง
• ล้างมือด้วยสบู่หลังเปลี่ยนผ้าอ้อมและก่อนเตรียมอาหาร

พามาหาหมอถ้า

• ปัสสาวะน้อยลง ปากแห้ง หรือร้องไห้ไม่มีน้ำตา
• ถ่ายเป็นมูกหรือมีเลือดปน
• ไข้สูง หรือปวดท้องมาก
• ทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือนที่ท้องเสีย
• ท้องเสียนานเกิน 1 สัปดาห์

อ่านเพิ่ม: ท้องเสียและโรต้า →

อนุมัติโดยหมอนุ่น 12 พ.ย. 2569

ผื่น

ผื่นในเด็กพบบ่อยและส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่ผื่นบางแบบ โดยเฉพาะผื่นที่มาพร้อมไข้หรืออาการอื่น ต้องรีบให้หมอตรวจ

ดูแลที่บ้าน

• ตัดเล็บลูกให้สั้น และพยายามไม่ให้เกา
• อาบน้ำด้วยน้ำอุ่น ใช้สบู่อ่อน แล้วซับตัวให้แห้งเบา ๆ
• ใส่เสื้อผ้าฝ้ายที่โปร่งสบาย
• สังเกตว่าก่อนผื่นขึ้นลูกเพิ่งกิน ใช้ หรือสัมผัสอะไรใหม่ แล้วถ่ายรูปผื่นไว้ให้หมอดู
• ไม่ทายาหรือครีมที่ไม่แน่ใจ ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน

พามาหาหมอถ้า

• ผื่นขึ้นพร้อมกับไข้
• ผื่นเป็นตุ่มน้ำ ตุ่มหนอง หรือมีแผลในปากจนกินได้น้อย
• ผื่นลมพิษขึ้นทั่วตัว
• คันมากจนนอนไม่ได้ หรือผื่นลามมากขึ้นเรื่อย ๆ
• ผื่นไม่ดีขึ้น หรือเป็นซ้ำบ่อย

อนุมัติโดยหมอนุ่น 12 พ.ย. 2569

ปวดท้อง

ปวดท้องในเด็กพบบ่อย ส่วนใหญ่เกิดจากท้องผูก ลมในท้อง หรือการติดเชื้อในทางเดินอาหาร แต่ถ้าปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย ต้องรีบให้หมอตรวจ

ดูแลที่บ้าน

• ให้ลูกนอนพัก แล้วสังเกตว่าปวดตรงไหนและปวดนานเท่าไร
• ให้จิบน้ำบ่อย ๆ และกินอาหารอ่อนทีละน้อย
• ถ้าลูกท้องผูก ให้ดื่มน้ำมากขึ้น กินผักผลไม้ และฝึกนั่งถ่ายให้เป็นเวลา
• ไม่ให้ยาแก้ปวดหรือยาระบายเองก่อนปรึกษาแพทย์ เพราะอาจบังอาการ

พามาหาหมอถ้า

• ปวดท้องไม่หายนานเกิน 3–5 ชั่วโมง หรือปวดเป็น ๆ หาย ๆ บ่อย
• ปวดร่วมกับไข้ อาเจียน หรือท้องเสีย
• ปวดหรือแสบเวลาปัสสาวะ
• ถ่ายเป็นเลือด
• ปวดจนตื่นกลางดึก หรือน้ำหนักลด

อนุมัติโดยหมอนุ่น 12 พ.ย. 2569

หายใจเหนื่อย หอบ

หายใจเหนื่อยหรือหอบเป็นอาการที่ต้องให้ความสำคัญ เพราะเด็กเล็กอาการแย่ลงได้เร็ว ถ้าลูกหายใจหอบเหนื่อย ให้ไปโรงพยาบาลทันที ถ้าแค่หายใจเร็วเล็กน้อยหรือไม่แน่ใจ ให้พามาพบแพทย์ค่ะ

ดูแลที่บ้าน

• ให้ลูกนั่งหรือนอนหัวสูง ในท่าที่หายใจสบาย
• ล้างจมูกหรือดูดน้ำมูกให้ลูกหายใจสะดวก โดยเฉพาะก่อนกินนมและก่อนนอน
• ให้ดื่มน้ำหรือนมทีละน้อยแต่บ่อย ๆ
• เด็กที่หมอวางแผนการใช้ยาพ่นไว้แล้ว ให้ใช้ยาตามแผนที่หมอให้
• ให้ลูกอยู่ห่างควันบุหรี่และควันไฟ

พามาหาหมอถ้า

• หายใจเร็วกว่าปกติเล็กน้อย แต่ไม่เหนื่อย หน้าอกไม่บุ๋ม และยังเล่นและกินได้
• มีเสียงหายใจดังวี้ด หรือไอเสียงก้องคล้ายเสียงเห่า
• ใช้ยาพ่นตามแผนแล้วไม่ดีขึ้น หรือต้องใช้ถี่ขึ้น
• มีไข้ร่วมกับไอ และหายใจเร็วกว่าปกติเล็กน้อยแต่ไม่เหนื่อย
• กินนมหรือดื่มน้ำได้น้อยลง หรือปัสสาวะน้อยลง

อนุมัติโดยหมอนุ่น 12 พ.ย. 2569

ชัก

ชักที่พบบ่อยในเด็กคือชักจากไข้ ช่วงอายุ 6 เดือนถึง 5 ปี ส่วนใหญ่หยุดเองภายในไม่กี่นาที สิ่งสำคัญคือดูแลให้ลูกปลอดภัยจนกว่าจะหยุดชัก แล้วพาไปโรงพยาบาลเพื่อหาสาเหตุ

ดูแลที่บ้าน

• ตั้งสติ ดูเวลาที่ลูกเริ่มชัก
• จับลูกนอนตะแคงบนพื้นที่ปลอดภัย ห่างจากของแข็งหรือของมีคม และคลายเสื้อผ้าให้หลวม
• ห้ามใส่สิ่งใดเข้าปากลูก ทั้งช้อน นิ้ว หรือผ้า
• ห้ามกดหรือรัดตัวลูก ห้ามป้อนน้ำหรือยาระหว่างชัก และไม่ต้องจับลูกแช่น้ำ
• หลังหยุดชัก ให้ลูกนอนตะแคงพักต่อ แล้วจดเวลาและลักษณะการชักไว้ให้หมอ

พามาหาหมอถ้า

• ลูกได้รับการตรวจที่โรงพยาบาลเพราะชักแล้ว และถึงเวลาติดตามอาการตามนัด
• ลูกมีอาการเหม่อ ตาค้าง หรือกระตุกสั้น ๆ เป็นพัก ๆ ที่ไม่แน่ใจว่าชักหรือไม่ (ถ่ายวิดีโอไว้ให้หมอดู)
• ลูกเคยชักจากไข้ และอยากปรึกษาวิธีดูแลเมื่อลูกมีไข้ครั้งต่อไป

อ่านเพิ่ม: ชักจากไข้ →

อนุมัติโดยหมอนุ่น 12 พ.ย. 2569